GIÁ TRỊ NGHỆ THUẬT TRONG TÁC PHẨM TRUYỆN KIỀU CỦA NGUYỄN DU

                                        

I. Môc ®Ých ý nghÜa:

- Gi¸o viªn cung cÊp cho häc sinh nh÷ng kiÕn thøc vÒ gi¸ trÞ nghÖ thuËt trong t¸c phÈm TruyÖn KiÒu, nh÷ng kiÕn thøc mµ trong ch­ư¬ng tr×nh néi kho¸, c¸c em ch­ưa ®ư­îc häc mét c¸ch ®Çy ®ñ, trän ven.

- Qua chuyªn ®Ò, c¸c em sÏ hiÓu s©u s¾c h¬n vÒ gi¸ trÞ nghÖ thuËt cña TruyÖn KiÒu. §iÒu nµy sÏ gióp c¸c em hoµn thµnh tèt h¬n mét sè ®Ò v¨n vÒ t¸c phÈm: NghÖ thuËt kh¾c ho¹ tÝnh c¸ch nh©n vËt qua c¸c trÝch ®o¹n TruyÖn KiÒu ®· häc vµ ®äc thªm; B×nh luËn, ®¸nh gi¸ khi ph©n tÝch mét sè nh©n vËt hoÆc trÝch ®o¹n TruyÖn KiÒu …

          - Bố cục chuyên đề:

           1. NghÖ thuËt x©y dùng ch©n dung nh©n vËt

              a. Miªu t¶ qua ngo¹i h×nh nh©n vËt.

              b. Miªu t¶ qua ng«n ng÷ cña nh©n vËt (ng«n ng÷ ®èi tho¹i, ng«n ng÷ ®éc tho¹i)

              c. Miªu t¶ qua cö chØ, hµnh ®éng cña nh©n vËt

              d. Miªu t¶ gi¸n tiÕp qua tiÕng nãi cña thiªn nhiªn

          2. Mét sè biÖn ph¸p nghÖ thuËt kh¸c:

             a. Ng«n ng÷ trong TruyÖn KiÒu

             b. Mét sè biÖn ph¸p tu tõ.

II. Néi dung chuyªn ®Ò:

   1. NghÖ thuËt x©y dùng ch©n dung nh©n vËt

          Trong t¸c phÈm TruyÖn KiÒu, NguyÔn Du ®· kh¾c ho¹ tµi t×nh c¸c nh©n vËt, khiÕn mçi nh©n vËt ®Ó l¹i trong lßng ng­êi ®äc nh÷ng Ên t­îng ®Ëm nÐt kh«ng thÓ quªn, kh«ng thÓ trén lÉn. Mçi nh©n vËt hiÖn lªn víi mét ch©n dung kh¸c nhau, thËm chÝ, mçi nh©n vËt bư­íc vµo cuéc sèng, trë thµnh ®iÓn h×nh cho mét lo¹i ng­êi, mét tÇng líp ngư­êi nµo ®ã. VÝ nh­ ng­êi ta th­êng nãi nh÷ng ng­êi con g¸i "®Ñp nh­ Thóy KiÒu''; gäi nh÷ng chñ chøa lµ "Tó Bµ'', gäi nh÷ng kÎ lõa g¹t, tr¸o trë trong t×nh yªu lµ "Së Khanh'' hoÆc gäi nh÷ng ng­êi phô n÷ ghen tu«ng qu¸ th¸i lµ "Ho¹n Thư­'', nh÷ng ng­êi ®µn «ng ch¶i chuèt, trai l¬ lµ "hä M· …

      NguyÔn Du x©y dùng ch©n dung, tÝnh c¸ch nh©n vËt qua ngo¹i h×nh, ng«n ng÷, cö chØ, hµnh ®éng cña nh©n vËt vµ qua tiÕng nãi cña thiªn nhiªn.

     a. Nh©n vËt ®­îc miªu t¶ qua ngo¹i h×nh: NguyÔn Du chÞu ¶nh h­ưëng quan ®iÓm thÈm mÜ cña d©n gian: chÝnh ®Ñp, tµ xÊu

- Nh©n vËt chÝnh diÖn:  Thóy V©n, Thóy kiÒu, Kim Träng, Tõ H¶i…

   Víi c¸c nh©n vËt nµy, NguyÔn Du miªu t¶ ngo¹i h×nh chñ yÕu b»ng bót ph¸p miªu t¶ ­ưíc lÖ (khu«n mÉu ®· ®Þnh s½n). Tuy vËy, mçi ngư­êi ®Òu cã mét vÎ ®Ñp riªng. VÝ dô:

 + Thóy V©n:       

V©n xem trang träng kh¸c vêi

      Khu«n tr¨ng ®Çy ®Æn, nÐt ngµi në nang

Hoa c­êi, ngäc thèt ®oan trang

  M©y thua n­íc tãc, tuyÕt nh­êng mµu da

 + Thóy KiÒu:

Lµn thu thñy, nÐt xu©n s¬n

Hoa ghen thua th¾m, liÔu hên kÐm xanh

 + Tõ H¶i lµ mét anh hïng phi th­êng nªn cã ngo¹i h×nh kh¸c th­êng:

R©u hïm, hµm Ðn, mµy ngµi

Vai n¨m tÊc réng, th©n m­êi th­íc cao

+ Kim Träng - mét v¨n nh©n tµi tö:

        Tr«ng chõng thÊy mét v¨n nh©n

    Láng bu«ng tay khÊu b­íc lÇn dÆm b¨ng

§Ò huÒ l­ng tói giã tr¨ng,

Theo sau l­ng mét vµi th»ng con con.

Vã in s¾c ngùa c©u gißn

Cá pha mµu ¸o nhuém non da trêi.

- Nh©n vËt ph¶n diÖn: Tó Bµ, M· Gi¸m Sinh, Së Khanh, Hå T«n HiÕn…

              Víi c¸c nh©n vËt nµy, t¸c gi¶ miªu t¶ b»ng bót ph¸p t¶ thùc. Cã lÏ, víi t¸c gi¶, nh÷ng con ng­êi nµy kh«ng xøng  víi bót ph¸p ­íc lÖ trang träng. Nhµ th¬ nh­ trùc tiÕp quan s¸t thËt kÜ l­ìng ®Ó t¶. VÝ dô:

             + M· Gi¸m Sinh:

      Qu¸ niªn tr¹c ngo¹i tø tuÇn

   Mµy r©u nh½n nhôi, ¸o quÇn b¶nh bao

             + Hå T«n HiÕn:              

   L¹ cho mÆt s¾t còng ng©y v× t×nh

             + Së Khanh: 

B¹c t×nh næi tiÕng lÇu xanh

Mét tay ch«n biÕt mÊy cµnh phï dung

             + Tó Bµ:

   Nh¸c tr«ng nhên nhît mµu da

¨n g× to bÐo ®Éy ®µ lµm sao

  

  b. Nh©n vËt ®­ưîc miªu t¶ qua lêi nãi (ngén ng÷)

      * Ng«n ng÷ ®èi tho¹i:

      Cã thÓ nãi, t¸c gi¶ ®· sö dông ng«n ng÷ rÊt chÝnh x¸c, tµi t×nh khi "g¾n'' vµo miÖng mçi nh©n vËt trong mçi v¨n c¶nh kh¸c nhau nh÷ng lêi nãi t­ëng nh­ kh«ng cã thø ng«n ng÷ nµo thay thÕ ®­îc. Khi th× ng«n ng÷ trang träng, kiÓu c¸ch, lóc th× ng«n ng÷ thuÇn ViÖt n«m na, gÇn gòi víi quÇn chóng. Qua ng«n ng÷ ®ã, tÝnh c¸ch tõng nh©n vËt ®­îc béc lé râ. VÝ dô:

      - M· Gi¸m Sinh: XuÊt hiÖn víi lêi nãi tho¸ng nghe cã vÎ hµo hoa, häc thøc, lÔ nghÜa:

R»ng mua ngäc ®Õn Lam KiÒu

SÝnh nghi xin d¹y bao nhiªu cho t­ưêng

    Nh­ưng nghe kÜ th× ®ã l¹i lµ thø ng«n ng÷ cña mét kÎ gi¶ dèi, lõa ®¶o. Dï h¾n cã cè t×nh che ®Ëy môc ®Ých mua KiÒu vÒ lÇu xanh nh­ng b¶n chÊt con bu«n vµ môc ®Ých con bu«n cña h¾n vÉn cø lßi ra qua tõ "mua'' ( "mua ngäc ®Õn Lam KiÒu'')

          - Tõ H¶i lµ mét ®Êng anh hïng c¸i thÕ dòng m·nh v« song nªn lêi nãi th¼ng th¾n, ®µng hoµng, kh«ng hÒ l¶ l¬i dï trong hoµn c¶nh ë chèn lÇu xanh:

       Khen cho con m¾t tinh ®êi

    Anh hïng ®o¸n gi÷a trÇn ai míi giµ

Mét lêi ®· biÕt ®Õn ta

     Mu«n chung ngh×n tø còng lµ cã nhau

         - Hå T«n HiÕn: Lµ mét tªn quan ®Çu triÒu nh­ng b¶n chÊt d©m «, ®Óu c¸ng, lõa läc, tr¸o trë nªn lêi nãi kh«ng ®i ®«i víi viÖc lµm. Nh÷ng lêi nãi t­ëng nh­ quan t©m s¨n sãc ®Õn KiÒu nh­ng thùc ra môc ®Ých chØ lµ lõa nµng mµ th«i.

         - Së Khanh: lµ mét kÎ chuyªn lõa läc nh÷ng ng­ưêi con g¸i nhÑ d¹ c¶ tin. H¾n nhËn tiÒn cña Tó Bµ ®Ó lõa KiÒu, ®­a nµng vµo trßng, buéc nµng ph¶i chÊp nhËn tiÕp kh¸ch lµng ch¬i. Bëi vËy, h¾n nãi víi KiÒu b»ng giäng rÊt hïng hån:

Nµng ®µ biÕt ®Õn ta ch¨ng

BÓ trÇm lu©n lÊp cho ®Çy míi th«i

          H¾n tù x­ưng víi KiÒu lµ anh hïng ®Õn cøu KiÒu như­ng ®ã chØ lµ lêi høa huªnh hoang rçng tuÕch, gi¶ dèi.

          - Tó Bµ mét chñ chøa nªn lêi nãi cña mô khi th× nanh näc xØ v¶ KiÒu:

Con kia ®· b¸n cho ta

   NhËp gia ph¶i cø phÐp nhµ tao ®©y

L·o kia cã gië bµi b©y

         Ch¼ng v¨ng vµo mÆt sao mµy l¹i nghe.

Cí sao chÞu tèt mét bÒ

G¸i t¬ mµ ®· ngøa nghÒ sím sao?

          Lóc l¹i tØ tª truyÒn d¹y ngãn nghÒ cña m×nh:

   Nµy con, thuéc lÊy tam tßng

           Vµnh ngoµi bÈy ch÷, vµnh trong t¸m nghÒ.

Ch¬i cho liÔu ch¸n hoa chª

    Cho l¨n lãc ®·, cho mª mÈn ®êi

      *Ng«n ng÷ ®éc tho¹i:

          §ã lµ tiÕng lßng cña nh©n vËt ®­îc cÊt lªn mét c¸ch trung thùc, lµ sù rung c¶m cña tr¸i tim tr­íc thiªn nhiªn, x· héi vµ cuéc sèng. NguyÔn Du ®· chó träng miªu t¶ tÝnh c¸ch nh©n vËt th«ng qua ng«n ng÷ ®éc tho¹i. T¸c gi¶ ®Ó cho nh©n vËt trùc tiÕp béc lé nh÷ng suy nghÜ, t×nh c¶m cña m×nh. VÝ dô:

          - Sau khi ®i t¶o mé vÒ, Thóy KiÒu lu«n tr¨n trë:

Ng­ưêi ®©u gÆp gì lµm chi

   Tr¨m n¨m biÕt cã duyªn g× hay kh«ng

     Hay:

Ngư­êi mµ ®Õn thÕ th× th«i

§êi phån hoa còng lµ ®êi bá ®i

       Qua nh÷ng suy nghÜ Êy, ta hiÓu KiÒu lµ mét ng­êi con g¸i ®a t×nh nh­ng còng rÊt ®a sÇu, ®a c¶m. ChØ tho¸ng gÆp nh­ưng tr¸i tim nµng lu«n vÊn vư­¬ng, nhí nhung ®Õn Kim Träng, còng như­ h×nh ¶nh ng«i mé §¹m Tiªn cïng víi sè phËn cña nµng qua lêi kÓ cña V­ư¬ng Quan lu«n ¸m ¶nh t©m trÝ nµng, khiÕn nµng xãt xa th­ư¬ng c¶m…

      Như­ vËy, ta thÊy ngßi bót cña nhµ th¬ như­ len lái vµo tõng ngãc ng¸ch tr¸i tim nh©n vËt ®Ó l¾ng nghe, ®Ó nãi hé tiÕng lßng cña nh©n vËt

     - Nh÷ng c©u th¬ miªu t¶ nçi nhí cña Thóy KiÒu trong nh÷ng ngµy nµng sèng ë lÇu Ng­ưng BÝch:

            T­ưëng ng­ưêi d­ưíi nguyÖt chÐn ®ång

       ………………………………

Cã khi gèc tö ®· võa ng­êi «m

  Gióp ng­ưêi ®äc c¶m nhËn ®­îc vÎ ®Ñp t©m hån nµng, ®ã lµ ng­êi con g¸i thuû chung, hiÕu th¶o. Trong bÊt h¹nh khæ ®au, nµng nh­ quªn ®i chÝnh m×nh mµ lu«n quan t©m, lo l¾ng cho ng­êi th©n…

- Khi buéc ph¶i tiÕp kh¸ch lµng ch¬i, KiÒu sèng trong nçi ®au ®ín, nhôc nh· ®Õn ª chÒ. Nh÷ng c©u th¬ diÔn t¶ t©m tr¹ng, suy nghÜ cña nµng:

Khi tØnh r­ưîu, lóc tµn canh

GiËt m×nh, m×nh l¹i th­¬ng m×nh xãt xa

     Qua ®ã, ta c¶m nhËn ®­îc c¶nh ngé cña nµng trong nh÷ng ngµy nµng sèng ë lÇu xanh vµ tr©n träng t©m hån trong tr¾ng giÇu lßng tù träng cña nµng.

  

     c. Nh©n vËt ®­îc miªu t¶ qua cö chØ, hµnh ®éng

          Trong t¸c phÈm, mçi nh©n vËt xuÊt hiÖn víi nh÷ng cö chØ, hµnh ®éng kh¸c nhau, nh÷ng cö hµnh ®éng nh­ cã lêi nãi nãi nªn b¶n chÊt cña nh©n vËt. VÝ dô:

          - M· Gi¸m Sinh:

GhÕ trªn ngåi tãt sç sµng

ChØ mét cö chØ "ngåi tãt'' th«i còng ®ñ ®Ó h¾n lé nguyªn h×nh b¶n chÊt cña mét kÎ thiÕu v¨n ho¸, th« lç, û vµo søc m¹nh cña ®ång tiÒn ®Ó tù cho m×nh c¸i quyÒn ngåi trªn ¨n trèc.

- Së Khanh:

RÏ song ®· thÊy Së Khanh lÎn vµo

   C¸i hµnh ®éng "lÎn vµo'' ®Çy mê ¸m, vông trém cña g· hä Së kh¸c h¼n víi hµnh ®éng ®µng hoµng cña Tõ H¶i ("Bçng ®©u cã kh¸ch biªn ®×nh sang ch¬i'')

          - Hay Kim Träng, mét v¨n nh©n tµi tö hµo hoa phong nh·:

NÎo xa míi tá mÆt ng­êi

Kh¸ch ®µ xuèng ngùa tíi n¬i tù t×nh

   

     d. Nh©n vËt ®­îc miªu t¶ gi¸n tiÕp qua tiÕng nãi cña thiªn nhiªn

          Cã thÓ nãi, NguyÔn Du ®· sö dông mét c¸ch tµi t×nh, khÐo lÐo bót ph¸p nµy. HÇu nh­ nh÷ng bøc tranh thiªn nhiªn trong t¸c phÈm ®Òu lµ nh÷ng bøc tranh thiªn nhiªn biÕt nãi, nãi lªn mu«n ngh×n nh÷ng cung bËc t×nh c¶m kh¸c nhau cña nh©n vËt. Râ rµng, NguyÔn Du ®· ®­a tiÕng nãi cña thiªn nhiªn vµo t¸c phÈm, nhê thiªn nhiªn nãi hé t©m tr¹ng nh©n vËt. VÝ dô:

-                   D­ưíi cÇu n­ưíc ch¶y trong veo

Bªn cÇu t¬ liÔu bãng chiÒu th­ít tha

      §©y kh«ng chØ lµ bøc tranh c¶nh, dï ®ã lµ bøc tranh c¶nh thiªn nhiªn ®Ñp mµ bøc ®ã lµ bøc tranh t©m tr¹ng, t©m tr¹ng b©ng khu©ng, lư­u luyÕn, quyÕn luyÕn kh«ng muèn rêi xa nhau cña Thóy KiÒu vµ Kim Träng.

          - T¸m c©u th¬ cuèi trong trÝch ®o¹n "KiÒu ë lÇu Ngư­ng BÝch'':

Buån tr«ng cöa bÓ chiÒu h«m

………………….

  Çm Çm tiÕng sãng kªu quanh ghÕ ngåi

          Hoµn toµn lµ bøc tranh t©m tr¹ng cña Thóy KiÒu trong nh÷ng ngµy nµng sèng ë lÇu Ng­ng BÝch.

          Tãm l¹i, mét trong nh÷ng thµnh c«ng gióp TruyÖn KiÒu cña NguyÔn Du ®¹t ®Õn ®Ønh cao nghÖ thuËt chÝnh lµ thµnh c«ng vÒ nghÖ thuËt kh¾c ho¹ ch©n dung nh©n vËt. NÕu so s¸nh víi "ChuyÖn ngư­êi con g¸i Nam X­ư¬ng'' hay c¸c t¸c phÈm cïng thêi kh¸c, kÓ c¶ nh÷ng t¸c phÈm ®­îc s¸ng t¸c sau ®ã nh­ "TruyÖn Lôc v©n Tiªn '' cña NguyÔn §×nh ChiÓu, ta thÊy nghÖ thuËt kh¾c ho¹ ch©n dung nh©n vËt cña NguyÔn Du trong TruyÖn KiÕu cã b­íc tiÕn xa, ®¹t ®Õn tr×nh ®é ®iªu luyÖn, tµi hoa.

  2. Mét sè bót ph¸p nghÖ thuËt kh¸c:

   a. Ng«n ng÷ trong t¸c phÈm TruyÖn KiÒu

          NguyÔn Du ®· kÕt hîp hµi hoµ gi÷a chÊt liÖu th¬ ca d©n gian, ng«n ng÷ quÇn chóng vµ ng«n ng÷ b¸c häc.

     *Tr­íc hÕt, trong t¸c phÈm cã sù kÕt hîp hµi hoµ gi÷a ng«n ng÷ b¸c häc víi ng«n ng÷ b×nh d©n.

          - Vèn ng«n ng÷ b¸c häc ®­îc NguyÔn Du sö dông rÊt s¸ng t¹o. §ã lµ nh÷ng h×nh ¶nh, nh÷ng c¸ch nãi, nh÷ng ®iÓn tÝch ®iÓn cè trong v¨n ch­¬ng s¸ch vë. VÝ dô:

VÉn nghe th¬m nøc h­ư¬ng l©n

Mét nÒn §ång t­ưíc kho¸ th©n hai KiÒu

     Hay:

Xãt ngư­êi tùa cöa h«m mai

Qu¹t nång Êp l¹nh nh÷ng ai ®ã giê

S©n lai c¸ch mÊy n¾ng m­a

Cã khi gèc tö ®· võa ng­êi «m

          - Vèn ng«n ng÷ quÇn chóng d©n gian: Cã lÏ, nh÷ng n¨m th¸ng tõng tr¶i nay ®©y mai ®ã cña m×nh, NguyÔn Du ®· häc ®­îc rÊt nhiÒu c¸ch nãi cña chóng nh©n d©n lao ®éng, «ng ®· ®­a c¸ch nãi cña hä vµo trong t¸c phÈm cña m×nh mét c¸ch nhuÇn nhuyÔn, s¸ng t¹o. Trong t¸c phÈm cã dÊu vÕt cña trªn 100 c©u ca dao vµ rÊt nhiÒu c©u tôc ng÷, thµnh ng÷.

VÝ dô 1: H×nh ¶nh c¸nh bÌo trong d©n gian lu«n lµ h×nh ¶nh chØ th©n phËn ng­êi phô n÷ trong x· héi phong kiÕn x­a. Ca dao cã c©u:

Lªnh ®ªnh nư­íc ch¶y bÌo tr«i

§Õn khi nư­íc lôt, bÌo ngåi trªn sen

   Trong TruyÖn KiÒu:

Chót th©n bÌo bät d¸m phiÒn mai sau

VÝ dô 2: H¹t m­a lµ h×nh ¶nh chØ th©n phËn ng­êi phô n÷:

Th©n em nh­ h¹t m­a sa

H¹t r¬i xuèng giÕng, h¹t sa vòng lÇy

   Trong TruyÖn KiÒu, NguyÔn Du viÕt:

H¹t m­a x¸ nghÜ phËn hÌn

LiÒu ®em tÊc cá quyÕt ®Òn ba xu©n

VÝ dô 3: Tôc ng÷ cã c©u: "Nh©n v« thËp toµn'', TruyÖn KiÒu viÕt

Mçi ng­êi mét vÎ m­êi ph©n vÑn m­êi

VÝ dô 4: Thµnh ng÷ cã c©u: "Ai kh¶o mµ x­ng'', TruyÖn KiÒu viÕt:

NghÜ ®µ b­ng bÝt miÖng b×nh

Nµo ai cã kh¶o mµ m×nh l¹i x­ng

   Hay hµng lo¹t c¸c vÝ dô kh¸c:

-                           Ra tuång mÌo m¶ gµ ®ång

Ra tuång lóng tóng ch¼ng xong bÒ nµo

     -                       BÒ ngoµi th¬n thít nãi c­êi

Mµ trong nham hiÓm giÕt ng­êi kh«ng ®ao

    -                   ë ®©y tai v¸ch m¹ch rõng

ThÊy ai ng­êi cò còng ®õng nh×n chi

    -                         Th©n l­ư¬n bao qu¶n lÊm ®Çu

Chót lßng trinh b¹ch tõ sau xin chõa

….

          Nhê viÖc sö dông nhuÇn nhuyÔn, s¸ng t¹o ng«n ng÷ b×nh d©n nªn TruyÖn KiÒu ®· chiÕm ®­îc t×nh c¶m cña nh©n d©n lao ®éng. Bëi hä nh­ t×m thÊy lêi ¨n tiÕng nãi cu¶ chÝnh m×nh trong ®ã. Bëi vËy, cã ý kiÕn ®· cho r»ng; "Trong t¸c phÈm truyÖn KiÒu, NguyÔn Du ®· ®¹t ®Õn ®é bËc thÇy vÒ ng«n ng÷, lµ ngư­êi ®· n©ng ng«n ng÷ v¨n häc d©n téc cña thêi ®¹i lªn mét ®Ønh cao chãi läi''

   b. C¸c biÖn ph¸p tu tõ trong TruyÖn KiÒu

NguyÔn Du ®· sö dông thµnh th¹o, ®a d¹ng c¸c biÖn ph¸p tu tõ: So s¸nh, Èn dô, thËm x­ng, ®iÖp ng÷ …VÝ dô:

- §iÖp ng÷ "buån tr«ng'' trong t¸m c©u th¬ cuèi (trÝch ®o¹n "KiÒu ë lÇu Ng­ng BÝch'') cã gi¸ trÞ biÓu c¶m lín. Ta nh­ thÊy nçi buån cña KiÒu hiÖn lªn mªnh m«ng, chÊt chång, ®Ì nÆng lªn t©m hån nµng vµ ngËp trµn tÊt c¶.

- §iÖp tõ "giËt m×nh'' trong c©u th¬ 'GiËt m×nh, m×nh l¹i th­¬ng m×nh xãt xa''. C©u th¬ cã 8 ch÷ mµ xuÊt hiÖn tíi 3 tõ "giËt m×nh''. §iÒu ®ã cã t¸c dông nhÊn m¹nh nçi c« ®¬n, lÎ loi, trèng v¾ng cña KiÒu gi÷a ®ªm khuya khi cuéc vui ®· tµn.

- Hµng lo¹t h×nh ¶nh Èn dô

Khu«n tr¨ng ®Çy ®Æn nÐt ngµi në nang

Hoa cư­êi, ngäc thèt ®oan trang

M©t thua n­ưíc tãc, tuyÕt nh­ưêng mµu da

          - Ho¸n dô:

Mét tay x©y dùng c¬ ®å

BÊy l©u bÓ Së, s«ng Ng« tung hoµnh

          - ThËm x­ưng:    Hoa ghen thua th¾m, liÔn hên kÐm xanh         …

     Tãm l¹i: Trong nÒn v¨n häc d©n téc, TruyÖn KiÒu cña NguyÔn Du xuÊt hiÖn nh­ mét ®o¸ hoa ®Ñp nhÊt, tiÕp thu s¸ng t¹o truyÒn thèng v¨n häc d©n téc vµ ng«n ng÷ b×nh dÞ cña quÇn chóng còng nh­ ng«n ng÷ mÜ lÖ cña v¨n ch­¬ng b¸c häc. TÊt c¶ cïng kÕt hîp víi sù rung ®éng vµ tµi n¨ng ®Æc biÖt cña nhµ th¬ ®Ó ®­a t¸c phÈm trë thµnh mét c«ng tr×nh tuyÖt t¸c cã mét kh«ng hai trong nÒn v¨n häc d©n téc.

     TruyÖn KiÒu ®· ®¸nh dÊu b­ưíc tr­ëng thµnh lªn tíi ®Ønh cao cña th¬ ca d©n téc vµ trë thµnh niÒm tù hµo cña th¬ ca d©n téc. Kh«ng yªu ®Êt nư­íc m×nh, kh«ng v× nghÖ thuËt, v× cuéc ®êi th× NguyÔn Du kh«ng thÓ cã ®ư­îc thµnh c«ng Êy. T¸c phÈm lµ kÕt qu¶ cña c¸i t©m lín lao, cña tµi n¨ng nghÖ thuËt lín lao. Tr©n träng c¸i nh×n hiÖn thùc s¾c s¶o ®Çy t×nh yªu th­¬ng bao la cña nhµ th¬ bao nhiªu, ta l¹i cµng tr©n träng tµi n¨ng s¸ng t¹o cña «ng bÊy nhiªu.

Sưu tầm 

441.d. Một số dàn ý về chủ đề hình ảnh người lao động trong chương trình văn 9

      Vẻ đẹp thiên nhiên  và sức mạnh của người lao động trước thiên nhiên – vũ trụ trong bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá” của Huy Cận.

Gợi ý: 

 Phần thân bài

1. Bức tranh thiên nhiên trong bài thơ: đẹp, rộng lớn, lộng lẫy.

* Cảm hứng vũ trụ đã mang đến cho bài thơ những hình ảnh thiên nhiên hoành tráng.

- Cảnh hoàng hôn trên biển và cảnh bình minh được đặt ở vị rí mở đầu, kết thúc bài thơ vẽ ra không gian rộng lớn mà thời gian là nhịp tuần hoàn của vũ trụ.

- Cảnh đoàn thuyền đánh cá ra khơi: không phải là con thuyền mà là đoàn thuyền tấp nập.

Con thuyền không nhỏ bé mà kì vĩ, hoà nhập với thiên nhiên, vũ trụ.

- Vẻ đẹp rực rỡ của các loại cá, sự giàu có lộng lẫy. Trí tưởng tượng của nhà thơ đã chắp cánh cho hiện thực, làm giàu thêm, đẹp thêmvẻ đẹp của biển khơi.

2. Người lao động giữa thiên nhiên cao đẹp

* Con người không nhỏ bé trước thiên nhiên mà ngược lại, đầy sức mạnh và hoà hợp với thiên nhiên.

- Con người ra khơi với niềm vui trong câu hát.

- Con người ra khơi với ước mơ trong công việc.

- Con người cảm nhận được vẻ đẹp của biển, biết ơn biển

- Người lao động vất vả nhưng tìm thấy niềm vui, phấn khở trước thắng lợi.

Hình ảnh ngời lao động được sáng tạo với cảm hứng lãng mạn cho thấy niềm vui phơi phới của họ trong cuộc sống mới. Thiên nhiên và con ngời phóng khoáng, lớn lao. Tình yêu cuộc sống mới của nhà thơ được gửi gắm trong những hình ảnh thơ lãng mạn đó.

           Phân tích hình ảnh người lao động trong sự hài hòa với thiên nhiên vũ trụ qua bài thơ ĐTĐC
     Gợi ý các ý chính:  

              1/Bài thơ là sự kết hợp hai nguồn cảm hứng :về lao động và về thiên nhiên vũ trụ ..Khác với  Huy Cận trước cách mạng tháng tám ở dấy thiên nhiên không đối lập với con ngưoi ,không làm cho hình ảnh con ngừoi  trở nên nhỏ bé cô đơn bơ vơ mà càng nâng cao làm  nổi bật  vẻ đẹp sức mạnh của con người trong sự hài hòa với  khung cảnh thiên nhiên

            2/ Hình ảnh người lao động  và công việc của họ được đặt trong không gian rộng lớn  để làm tăng thêm kích thước tầm vóc và vị thế của con người .Nhà thơ sử dụng thủ pháp phóng đại vơi những liên tưởng mạnh bạo bất ngờ để sáng tạo hình ảnh về ngừoi lao động

             3/Sự hài hòa của thiên nhiên và con ngừoi lao động còn thể hiện ở sự nhịp nhàng giữa nhịp điệu vận hành của thiên nhiên vũ trụ và công việc  lao động của đoàn thuyền đánh  cá 

             +khi mặt trời xuống biển ,vũ trụ vào đêm  cũng là lúc khởi đầu một chuyến ra khơi của đoàn thuyền  đánh cá ,và đây là công việc diễn  thường xuyên đều đặn như một nhịp sống đã quen thuộc

               +Con thuyền có gió là lái có trăng làm buồm ,gõ thuyền đuổi các vào lưới  cũng theo nhịp trăng sao

              + Đến lúc sao mờ ,tức là đêm sắp tàn  thì cũng là lúc đoàn thuyền trở về  ,tuy nặng khoang cá  đâuỳ mà vẫn lước đi phơi phới chạy đua cùng mặt trời

          4/-Hình ảnh người lao động trong bài thơ được sáng tạo với những  cảm hứng lãng mạn, thể hiện niềm tin ,niềm vui trước cuộc  sống mới .Cảm hứng lãng mạn ấy cũng thấm đẫm trong những hình ảnh về thiên nhiên vũ trụ  tạo nên vẻ đẹp trắng lệ phóng khoáng mà  vẫn gần gũi với con ngừơi.

341/Nhớ ba

Xuân này  cháu  của ba về đông  lắm 
Chụp ảnh gia đình thiếu vắng - gọi ông ơi 
Các con gái ở xa chưa về kịp 
 Nen  nhang cho ba mắc  lỗi  ngàn lần 
 Nhìn di ảnh nhớ  ba ngày  xuân ấy 
 Vẫn trẻ trung dẫu tuổi đã bát  tuần 
 Thương  cháu con dặn dò lời ấm áp 
 Đôi mắt hiền chan chứa  bao dung 

 Ôi ba ơi  xuân này giá lạnh 
 Ở nơi xa ba mặc ấm thêm vào 
 Cách ba tấc đất mà biết bao giờ ba hỡi 
 Kính thương ba 
 Chúng con  mãi hiếu thảo lòng thành.

Con gái .

340/Sắc tím đầu xuân

339/ NGUYỄN CHIẾN – NGƯỜI VÀ THƠ

     Nguyễn Tấn Ái

                 Về thầy Nguyễn Chiến

                         GV văn trường THPT Nguyễn Duy Hiệu, Điện Bàn, Quảng nam 

         

           Tần ngần mãi, không biết ngã cái đề như thế đã ổn thỏa chưa? Tại sao không là thơ và người? Có thể với nhiều người hâm mộ thầy, thì trước là thơ. Thơ thầy đẹp, da diết mà trong sáng, tục lụy mà thanh tao, đủ sức quyến rũ. Song với tôi, cái tôi yêu trước lại là con người thầy, đẹp như một nghệ sĩ, và thân thương như với tất cả mọi người, nhất là người trẻ, thầy phải là nhà giáo! 

          Nhớ ngày mới ra trường tập tễnh theo đòi nghiên bút, có một nhà giáo mà ngay từ phong thái đã tác động mạnh mẽ đến tôi, như một hấp lực vô hình, nghe nói đó là danh sĩ Nguyễn Chiến. Dáng cao thanh, mặt ngọc mắt sáng, tóc mây bồng bềnh, rất tiên phong đạo cốt. Cái dáng dấp rõ ràng không là con đẻ của thời đại, giữa những luộm thuộm rúm ró của một thời thầy giáo tháo giày đói cơm lạc áo thì người ấy như một lạc loài mây trắng.

          Như đọc được ở tôi, nhóc tỳ văn chương, một tia ngưỡng mộ, thầy thường dành cho một nụ cười và cái gật đầu chiếu cố bâng quơ, bởi cũng không biết tôi là ai, mà tôi cũng không biết cách nào để tiếp cận thầy. Cao đạo như thầy Ngô Sửu có khi còn dễ gần, chỉ mời thầy điếu thuốc lá (thầy Ngô Sửu nghiện thuốc lá nặng) là thầy khà lên khoái chí, buồn ngủ gặp chiếu manh, còn Nguyễn Chiến thì không.

          Vậy mà còn may, Văn Tấn Binh bảo thơ thầy rất đã. Thì tìm thơ mà đọc.

          Đầu tiên là Khúc tình mưa:

          Em xinh đến như thế

          Làm sao mà anh không

          Tan như là viên kẹo

          Ngã vào lòng mênh mông

          Một nhạc khúc yêu đương cổ điển dịu dàng miên viễn, day dứt vĩnh viễn sơ khai, ngọt từ khai tự đến cuối dòng:

          Bây giờ em xinh thế

          Con mắt nhìn rất mưa

          Cuối con đường mây tím

          Em thành cơn gió lùa.

          Mãi cho đến khi thầy ân cần tặng tôi tập thơ Giọt sương khi nắng lên thì tôi đã đọc thơ thầy ngót mười lăm năm! Rất yêu cái tinh tế trong cảm xúc của thầy khi đòi có mộtngày tình cũ, khi tự nhận mình chỉ là gã trẻ con lớn xác, là con ngựa bạch trắng từ đầu đến chân, mà vẫn giàu niềm tin ngày trái tim lên ngôi!

          Nhưng phải là Nguyễn Chiến đọc thơ Nguyễn Chiến thì mới đã. Giọng khê mà si của thầy rất có duyên với thơ tình. Cơ duyên mở lối, thỉnh thoảng có dịp cùng làm đề thi, cùng học bồi dưỡng rồi dạy bồi dưỡng, đôi ba lần được nghe thầy đọc thơ, là một kiểu thơ viết cho mình, tôi mới hiểu chú ngựa bạch kia không bao giờ chịu mòn mỏi với thời gian, hãy còn ham hố mở lối lên trời lắm!

          Càng gần thầy Nguyễn Chiến, càng mến mộ con người, đẳng cấp, phóng khoáng, ân tình.

          Đôi lúc thầy rủ: Em đi uống cà phê với thầy.

          Tôi hỏi nghiêm túc như đùa: Thầy và thầy Ngô Sửu ai hơn?

          Thầy trả lời không đùa: Ngô Sửu nhiều cao đồ hơn.

          Sau ngày thầy Ngô Sửu mất, thầy tâm sự: Tui thắp cho ông bạn già cây hương, vái mà chỉ sợ mình quỵ xuống không gượng nổi ông ạ!

          Thầy Ngô Sửu với thầy là số ít hiếm hoi sinh viên sư phạm văn từ trước 1975. Thân nhau, mà rất khác biệt, danh sĩ Hội An khắc khổ đau đời, danh sĩ Điện Bàn yêu đời ngang dọc.

          Tôi tặng thầy chữ ĐẸP.

          Đẹp như biệt thự nhà thầy riêng dành một góc tĩnh lặng để nhà giáo văn nhân lui tới trà dư tửu hậu.

          Đẹp như cách thầy ngồi tiếp chuyện bạn bè ung dung nho nhã không hề gò bó.

          Đẹp như cách thầy lên bục giảng thị phạm cho lớp sinh viên thực tập về phong thái văn chương.

          Đẹp như thơ thầy, giọt giọt là những giọt sương khi nắng lên, lưu luyến chực tan biến.

          Đẹp như những ân cần thầy trao gửi lớp đàn em giáo giới, văn giới.

          Âm thầm chuẩn bị một đêm thơ Nguyễn Chiến mà vì những lý do không đâu đến nổi mọi khổ công lại không thành, với thầy tôi biết mình có lỗi. Mà nghe đâu tháng 6 này (2016) thầy giã từ bục giảng, khoảng trống thầy để lại cho làng giáo e rằng đâu chỉ một hai khóa học. Và cái sự lỗi hẹn của tôi trở thành một khiếm khuyết đáng trách!

          Tưởng như thấy trước mắt ngày thầy ném viên phấn trắng, cao giọng thi ngâm tặng lũ học trò:

          Ngày mai đời hết rượu

          Ta còn cái ly không

          Cất lên khà một cuộc

          Đã cái đời thi ngông

                             (Thông điệp trắng)

                                      * **

          Khi viết những dòng này, tôi không viết cho một văn hữu, bởi với tôi, thầy là một người thầy, vĩnh viễn!

                                                    Tháng chạp 2015 - Nguyễn Tấn Ái

458/ Một số dàn ý đề văn nghị luận văn học xoay quanh các đoạn trich Kiều

Đề : 

          Với Truyện Kiều của ND, nghệ thuật tự sự đã có những bước phát triển  vượt bậc

             Luận điểm 1: Với Truyện Kiều , nghệ thuật tự sự đã có những bước phát triển  vượt bậc : Trước hết là ở  nghệ thuật dẫn truyện

           - Trung tâm của văn bản không phải là sự việc mà là nhân vật ,lời văn kể chuyện theo hướng thuyết minh hành động,tâm lí của nhân vật.Phương thức kể và tả được kết hợp một cách nhuần nhuyễn, lời kể không đơn thuần là giới thiệu nhân vật, kể việc mà còn là lời đối thoại, độc thoại,nhận xét đánh giá, cũng có khi là bình luận. Khi lại là lời kể lời thuyết minh về lai lịch tính nết nhân vật . ( d/c : Giới thiệu chị em Thúy Kiều, Mã Giám Sinh)

            - Ngôi kể thứ ba với điểm nhìn nghệ thuật linh hoạt  khi thì kể theo điểm nhìn từ bên ngoài . Khi lại được nhìn với điểm nhìn bên trong (d/c: Kể về đức hạnh của chị em Kiều,  lời thoại của Mã Giám Sinh, về không gian lễ hội trong tiết thanh minh..) 

Luận điểm 2:  Với Truyện Kiều, nghệ thuật tự sự đã có những bước phát triển vượt bậc qua nghệ thuật  miêu tả thiên nhiên

            - Cảnh không đơn thuần là cảnh mà tả cảnh là tạo không gian để bộc lộ tâm trạng nhân vật,cảnh luôn gắn với người...Đó là cảnh nhuốm màu tâm trạng hiu hắt đang diễn ra trong tâm hồn nàng Kiều.(Kiều ở lầu Ngưng Bích )

        - Khi tả cảnh Nguyễn Du còn có khả năng gợi lên một cảnh tượng trong truyện giúp người đọc hình dung ra cảnh qua những ngôn từ ước lệ. ( Cảnh  ngày xuân)

        - Nghệ thuật tả cảnh đạt đến bậc thầy giàu tính tạo hình  (Cảnh  ngày xuân)

 Luận điểm 3:  Với Truyện Kiều , nghệ thuật tự sự đã có những bước phát triển  vượt bậc qua nghệ thuật  miêu tả con người:

       - Nghệ thuật tả người phong phú và đa dạng hơn, giàu tính tạo hình, lúc tả theo bút pháp ước lệ tượng trưng khi tả theo bút pháp tả thực tùy theo từng tuyến nhân vật phản diện hoặc chính diện. Khi miêu tả chị em Thúy Kiều Nguyễn Du sử dụng bút pháp ước lệ với từ ngữ  mĩ lệ để tôn vinh cái đẹp.( d/c)

      + Khi kể về nhân vật phản diện thì Nguyễn Du lại chú ý đến chi tiết hiện thực để người đọc dễ hình dung ra nhân vật với nét ngoại hình và tính cách rõ nét  (Mã Giám  Sinh mua Kiều) 

      + Cũng có khi miêu tả tâm lí gắn với hành động của nhân vật: (Mã Giám  Sinh mua Kiều)

       + Khi cần Nguyễn Du lại tập trung miêu tả diễn biến tâm lí nhân vật bằng ngôn ngữ  mềm mại - nghệ thuật miêu tả nội tâm  (Mã Giám Sinh mua Kiều)

  Đề : Qua văn bản “ Cảnh ngày xuân” và “ Kiều ở lầu Ngưng Bích” ( Ngữ văn 9 – Tập 1), em hãy chứng minh rằng “ Cảnh vật và tâm trạng nhân vật trong thơ Nguyễn Du bao giờ  cũng vận động chứ không tĩnh tại”

                                                                          ( Ngữ văn 9 nâng cao)

*  Tìm ý, lập dàn ý:

Luận điểm1. Cảnh vật trong thơ Nguyễn Du luôn luôn vận động chứ không tĩnh tại:

           + Khi miêu tả cảnh Nguyễn Du có khả năng miêu tả khá độc đáo , luôn nhìn cảnh vật trong sự vận động theo thời gian và tâm trạng của nhân vật, cảnh luôn gắn bó với con người:

           + Trong “ Cảnh ngày xuân « :  Trước hết là cảnh ngày xuân : tươi sáng trong trẻo , tinh khôi mới mẻ, tràn đầy sức sống (d/c)

           +Vẫn là cảnh thiên nhiên ngày xuân nhưng chiều về lại có sự thay đổi theo thời gian , theo tâm trạng của con người : Cảnh chiều xuân mênh mang, nhạt dần ……(d/c)

           + Hay nơi lầu Ngưng Bích : Thiên nhiên được nhìn qua tâm trạng của một kẻ cô đơn cô độc  thì cảnh vật có vẻ đẹp hoang vắng mênh mông rợn ngợp

( 6 câu thơ đầu)

          +  Vẫn thiên nhiên nơi lầu Ngưng Bích nhưng trong tám câu cuối ta thấy có sự vận động theo dòng tâm trạng của con người khá tinh tế. Ngòi bút điêu luyện của Nguyễn Du đã thể hiện khá sinh động bức tranh thiên nhiên với những cảnh vật cụ thể . Cảnh được miêu tả từ xa đến gần, màu sắc từ đậm sang nhạt, âm thanh từ tĩnh sang động

Luận điểm 2 : Tâm trạng nhân vật trong thơ Nguyễn Du cũng luôn luôn vận động chứ không tĩnh tại

* Trong “Cảnh ngày xuân » : Tâm trạng của nhân vật có sự biến đổi theo thời gian và không gian ngày xuân . thiên nhiên ngày xuân tươi đẹp , lễ hội mùa xuân đông vui lòng người cũng nô nức vui tươi, hạnh phúc, hào hứng phấn khởi hoà trong không khí vui vẻ của hội đạp thanh(d/c)

           - Lễ hội tan, cảnh xuân nhạt dần , tâm trạng con người cũng thay đổi “lần xem , thơ thẩn, nao nao “

* Trong “ Kiều ở lầu Ngưng Bích” tâm trạng có sự biến đổi khá rõ rệt :

         - Trước hết là tâm trạng bẽ bàng sau đó là suy tư, tự đối diện với chính nỗi niềm của mình, nơi đất khách quê người tủi hờn ê chề nàng Kiều đã nhớ người yêu và cha mẹ mình (d/c)

         - Nhớ về những người thân yêu nàng lại nghĩ về cảnh ngộ của mình nỗi niềm ấy được Nguyễn Du miêu tả khá tinh tế : Từ buồn da diết trong nỗi nhớ quê, nhớ người (d/c) -> buồn băn khoăn về thân phận bèo dạt hoa trôi của mình(d/c)  -> buồn vô vọng trong cái nhìn nhạt nhoà không hi vọng (d/c) -> Lo sợ hãi hùng về tương lai mờ mịt của mình, tiếng lòng của nàng Kiều đồng vọng vào thiên nhiên (d/c )

Đề :

        Bằng những hiểu biết của em về “Truyện Kiều”, hãy trình bày về nghệ thuật miêu tả và khắc hoạ tính cách nhân vật của Nguyễn Du.
I/ Tìm hiểu đề
- Đề yêu cầu phân tích một giá trị nghệ thuật nổi bật của nghệ thuật Truyện Kiều: nghệ thuật xây dựng nhân vật. Có thể nói trong văn học trung đại, không có một tác giả thứ hai nào thành công trong việc miêu tả nhân vật như Nguyễn Du (theo Giáo sư Nguyễn Lộc).
- Chủ yếu sử dụng kiến thức trong các đoạn trích học, có thể vận dụng thêm một số hiểu biết về các nhân vật trong truyện thông qua một vài câu miêu tả mỗi nhân vật.
- Căn cứ vào từng đoạn trích đã học mà khái quát lên đặc điểm bút pháp xây dựng nhân vật của Nguyễn Du, để bố cục bài viết. Không nên phân tích cách viết từng nhân vật, sẽ trùng lặp và thiếu sâu sắc.
II/ Dàn bài chi tiết
A- Mở bài:
- Sức hấp dẫn mạnh mẽ của Truyện Kiều chính là bởi nội dung sâu sắc tình đời được biểu hiện bằng hình thức nghệ thuật đạt đến trình độ mẫu mực của văn chương cổ điển.
- Một trong những thành công xuất sắc của Nguyễn Du là nghệ thuật miêu tả và khắc hoạ tính cách nhân vật.
B- Thân bài :
1. Miêu tả ngoại hình rất độc đáo
Nguyễn Du khắc hoạ ngoại hình mỗi nhân vật hết sức cô đọng mà vẫn in dấu nét mặt, bộ dạng của từng nhân vật, không ai giống ai.
- Thuý Vân, Thuý Kiều đều đẹp, nhưng Vân thì:
Hoa cười ngọc thốt đoan trang,
Mây thua nước tóc tuyết nhừng màu da.
Còn Kiều thì :
Làn thu thuỷ nét xuân sơn
Hoa ghen thua thắm liễu hờn kém xanh.
- Cũng là trang nam nhi, Từ Hải là anh hùng cho nên chàng hiện ra oai phong lẫm liệt:
Râu hùm hàm én mày ngài
Vai năm tấc rộng thân mười thước cao.
Kim Trọng là văn nhân, hiện ra thật nho nhã, hào hoa:
Tuyết in sắc ngựa câu giòn,
Cỏ pha màu áo nhuộm non da trời.
- Cùng là những kẻ xấu xa, bỉ ổi, nhưng Mã Giám Sinh thì : Mày râu nhẵn nhụi áo quần bảnh bao ; còn Sở Khanh thì : Hình dung trải chuốt áo khăn dịu dàng.
Nhìn chung, Nguyễn Du miêu tả nhân vật chính diện theo bút pháp ước lệ nhưng có sự sáng tạo nên vẫn sinh động ; tả nhân vật phản diện bằng bút pháp hiện thực như ngôn ngữ đời thường cũng rất sinh động.
2. Miêu tả nội tâm tinh tế và sâu sắc
- Nguyễn Du thường đặt nhân vật vào những cảnh ngộ có kịch tính để nhân vật bộc lộ tâm trạng : Bị đẩy vào lầu xanh, định thoát chết để thoát nhục lại không chết ; bị giam lỏng ở Lầu Ngưng Bích, chưa biết tương lai lành dữ ra sao.
- Ông đặc biệt thành công trong miêu tả nội tâm nhân vật qua ngôn ngữ tự sự của tác giả, qua độc thoại nội tâm và qua tả cảnh ngụ tình :
+ Tâm trạng của Kim Trọng và Thuý Kiều lần đầu tiên gặp nhau được miêu tả qua lời kể của tác giả :
Người quốc sắc kẻ thiên tài,
Tình trong như đã mặt ngoài còn e.
Chập chờn cơn tỉnh cơn mê,
Rốn ngồi chẳng tiện dứt về chỉn khôn.
+ Tâm trạng nhớ người yêu của Thuý Kiều khi ở lầu Ngưng Bích được bộc lộ qua tiếng nói nội tâm của nàng.
+ Tâm trạng cô đơn, lo lắng của Kiều khi một mình ở lầu Ngưng Bích được miêu tả qua cảnh thiên nhiên.
3. Nghệ thuật khắc hoạ tính cách nhân vật sắc sảo
a) Khắc hoạ tính cách qua diện mạo, cử chỉ
- Thuý Vân: Với vẻ khuôn trăng đầy đặn, hoa cười ngọc thốt cho thấy tín cách đoan trang, phúc hậu.
- Thuý Kiều : với đôi mắt như làn thu thuỷ, nét xuan sơn toát lên tính cách thông minh, đa cảm,…
- Mã Giám Sinh : vẻ mặt mày râu nhẵn nhụi, trang phục quần áo bảnh bao, cử chỉ ngồi tót sỗ sàng, cho thấy đó là kẻ trai lơ, thô lỗ.
- Hồ Tôn Hiến : cái vẻ mặt sắt cũng ngây vì tình tố cáo bản chất độc ác và dâm ô của viên “trọng thần”.
b) Khắc hoạ tính cách qua ngôn ngữ đối thoại
- Lời lẽ Từ Hải thường có tính khẳng định thể hiện rõ tích cách khẳng khái, tự tin:
Một lời đã biết đến ta,
Muôn chung nghìn tứ cũng là có nhau
- Thuý Kiều nói với Thúc Sinh : nghĩa nặng nghìn non, Tại ai há dám phụ lòng cố nhân, tỏ rõ nàng là con người trọng ân nghĩa.
- Hoạn Thư liệu điều kêu xin : chút phân đàn bà, ghen tuông thì cũng người ta thường tình, thì đây quả là con người khôn ngoan, giảo hoạt,…
C- Kết bài :
- Về phương diện xây dựng nhân vật, Nguyễn Du đạt những thành công mà chưa tác giả đương thời nào theo kịp. Nhà thơ thường miêu tả rất súc tích, chỉ cần một vài câu thơ ông đã có thể khắc hoạ rõ nét ngoại hình và tính cách nhân vật. Nhưng tuyệt diệu nhất là nghệ thuật miêu tả nội tâm nhân vật.
- Truyện Kiều sống mãi với thời gian phần lớn cũng là do những thành tựu nghệ thuật này.